Yürürlükte olan yangın yönetmeliğine göre 51,5 metre ve daha yüksek olan konut binalarında dikey dağıtım şaft hatlarında busbar sistemi kullanılması zorunludur. Dikey şaft hatlarında busbar ve kabloların etrafında kalan şaft boşluklarının yangın durdurucu kat geçiş bariyeri malzemesi ile kapatılması hayati önem taşımaktadır. Busbar sistemleri alternatifi olan kablolu sistemlere göre teknik olarak daha üstün, maliyet olarak ise %15 ila %40 arasında daha ekonomik sistemlerdir. Ayrıca önemli bir işletme kolaylığı ve üstünlüğü sağlarlar.

Busbar sistemi nedir?

Busbar sistemi akım taşıyıcı bara iletkenlerinin izole edilerek kapalı bir busbar kanal gövdesi içerisine yerleştirilmesi ile oluşturulan modüler bir enerji iletim ve dağıtım sistemidir. Busbar sistemi trafo ya da alçak gerilim panosu gibi bir noktadan başlayarak bir tesis içerisindeki güzergâh boyunca enerjinin taşınması ve akım alma noktalarından çıkış kutuları ile enerji alınarak tesis içerisindeki yüklerin beslenmesi için kullanılır. Busbar sistemi farklı modüllerden oluşan prefabrik bir sistemdir. Tesislerin özelliğine göre gerekli olan standart busbar kanal elemanları ile birlikte sağa, sola, aşağı, yukarı dönüş elemanları, trafo ve pano bağlantı elemanları, ofset ve “T” bağlantı elemanları, dilatasyon (Genleşme) ve redüksiyon elemanları gibi modüller kullanılarak binaya uyumlu bir Busbar tesisatı yapılması sağlanır. SYK sigortalı yük kesici, Anahtarlı otomatik sigorta (MCB) ya da kompakt şalter (MCCB) ile donatılmış akım alma çıkış kutuları ile busbar sisteminin üzerinden akım enerji alınarak makine ya da bölüm panoları beslenilir.

Busbar – Busbar Sistemleri

Busbar sistemleri IEC 61439-1/6 uluslararası standartları ile tanımlanmıştır. Busbar sistemlerinin standartlara uygunluğunun ispatlanması için uluslararası geçerliliğe sahip bağımsız laboratuvarlarda test edilmesi ve sertifikalandırılması gerekmektedir. EAE busbar sistemleri Uluslararası DEKRA Test laboratuvarlarında tüm akım grupları için ayrı ayrı test edilerek sertifikalandırılmıştır.

Busbar sistemlerinin genel özellik ve avantajları

Üstün yapı: Busbar sistemleri alternatifleri olan kablolu ya da açık bara düzenekli sistemlere göre üstün yapıda teknolojik bir sistemdir.

Modüler sistem: Busbar sistemleri fonksiyonel ve esnek yapıda bir sistemdir. Busbar sistemi ile değişikliklere kolayca uyum sağlanır. Makine parkuru ya da ekipman değişikliklerine ve binalardaki ilavelere hızlı bir şekilde cevap vermektedir. Kablolu sistemler modüler değildir. İlk tesis edildiği şekilde kalır.

Minimum gerilim düşümü: Busbar sistemlerinin direnç ve empedans değerleri çok düşüktür. Sistemin endüktif reaktansı dahil olmak üzere tüm değerleri daha önceden hesaplandığı için gerilim düşümleri gerçeğe çok yakın olarak hesaplanabilir. Kompakt yapıdaki baralarda gerilim düşümü olabilecek minimum değerlerdedir.

Yüksek performans: Özellikle kompakt yapıdaki busbarlar da ısı transferi çok iyidir. Sistem yüksek performans sağlar.

Kısa devre dayanımı: Busbar sistemlerinin kısa devre dinamik dayanımları çok yüksektir. Bu yüzden çıkış yüklerinde oluşabilecek kısa devrelerden busbar kanal hatlarının zarar görmesi mümkün değildir.

Yangına dayanımı: Busbar sistemleri yangına dayanıklıdır.

Halojen free özelliği ve yanmazlık: Busbar sistemleri içerisindeki bileşenler halojen free (olası bir yangında zehirli gaz çıkartmayan) özelliktedir. Ayrıca olası bir yangın sırasında busbar sistemi üzerindeki ekipmanlar hiçbir şekilde yangını taşıma ve iletmezler.

Kolay projelendirme: Busbar sistemlerinin projelendirmesi kolaydır ve çok hızlı bir şekilde tamamlanabilir. Kesin vaziyet planı belli olmadan, yaklaşık güçlerle doğruya çok yakın bir proje çıkartılıp, keşif hazırlanabilir.

Uygun çözüm: Projedeki gruplar ve bölümler göz önüne alınarak, eş zamanlılık faktörleri (Diversite) kullanılarak busbar sistemleri ile optimum sistem çözümü sağlanır. Kablolu sistemlerde elde olan sabit bilgilere göre esnekliği olmayan kabiliyetsiz bir proje çözümü gerçekleştirilebilir.

Modern görünüm: Busbar sistemleri kullanıldığı alanlara modern ve estetik bir görüntü verir. Busbar sistemli çözümler iyi uygulandığında kaliteli çözümler sunar.

Minimum ebatlar: Busbar sistemleri minimum yer kaplar. Taşıdığı akım değerlerine göre boyutlar minimuma indirilmiştir. Yerden tasarruf sağlar.

Ana pano boyutları: Busbar sistemleri dağıtım amaçlı kullanıldığında pano boyutları ve sayıları azalır.

Hızlı montaj: Busbar sistemlerinin hızlı montajı ile işletmeler alternatif sistemlere göre ortalama %50 daha kısa bir sürede devreye alınabilir.

Düşük montaj maliyeti: Busbar sistemlerinin montajı çok kolay ve hızlı yapılabildiği için tesis kurulumundaki işçilik ve montaj maliyetleri düşüktür.

Taşınabilir sistem: Busbar sistemleri tesis içinde yer değiştirebilir ya da başka bir tesise taşınabilir. Kablolu sistemlerin yeniden düzenlenmesi ya da taşınması olanaksızdır ya da yüksek maliyetli revizyonlar gerektirir.

Plug-in sistem: Busbar sisteminin enerjisi kesilmeden plug-in (Akım alma) noktalarından enerji alınabilir. Böylece bir ekleme ya da değişim halinde sisteme bağlı diğer yükler çalışmaya devam edebilirler

Düşük bakım maliyeti: Busbar sistemleri minimum bakım gerektirir.

Fiziksel dayanımı: Busbar sistemlerinin gövdeleri metal olduğu için dışarıdan gelebilecek darbelere karşı dayanıklıdır.

İşletme: Busbar sistemlerinin işletim maliyetleri çok düşüktür. Özellikle fonksiyonel kullanımı olan tesislerde elverişli bir alt yapı daima hazırdır.

Ekonomi: Busbar sistemlerinin genel olarak çok sayıda ekipmanın beslendiği ya da büyük güçlerin uzak mesafelere taşındığı tesislerde ekonomik çözümler sunar.

Busbar sisteminin teknik yapısı

Busbar sistemleri iletkenler, izolasyon malzemeleri, dış gövde, akım alma ve askı ünitelerinden oluşur.

İletkenler: Busbar sistemlerinde alüminyum ya da bakır iletkenler kullanılır. Daha hafif ve ekonomik olması bakımından Alüminyum iletkenli sistemler yaygın olarak tercih edilir. Bu durumda Bakır iletkenli sistemlere karşı daha büyük kesitte Alüminyum iletkenler kullanılır.

Kaplama tekniği: Ek geçiş dirençlerinin düşük olması, akım iletim ve soğuma performansının daha iyi olması ve korozyana karşı dayanımı bakımından iletkenler mutlaka kalay ile kaplanır. Ayrıca plug-in çıkış kutusu kontaklarında gümüş kaplama tekniği kullanılır.

İzolasyon malzemeleri: Kompakt busbar grupları (400A ve üzeri) iletkenler polyester film, epoksi kaplama ya da polypropilen malzeme katmanları ile izole edilir. Orta grup (160-800A arası) busbar sistemleri CTP izolatörler üzerinde hava aralıklı izolasyon sistemi ile izole edilir. Küçük grup (25-225A arası) Busbar sistemlerinde iletkenler izolatörler üzerine yerleştirilmekle beraber polypropilen izolasyon kartmanlar ile izole edilirler.

Dış gövde: Busbar sistemlerinde kanalın dış gövdesi sertleştirilmiş alüminyum profil gövde ya da nitelikli TS 822 standartlarında galvanizli sac malzemeden oluşur. Tercihe göre galvanizli sac üzeri RAL 7038 epoksi polyester sınıfı elektrostatik boya ile boyanır.

Modüler yapı elemanları: Busbar sistemleri; 3 mt standart boy modüller, X ara boy modüller, besleme modülleri, sağa, sola ve aşağı, yukarı dönüş modülleri, T bağlantı elemanları, ofset ve kombine dönüşlü elemanlar, yatay ve dikey dilatasyon modülleri, bina geçiş modülleri, yangın modülleri, trafo, pano bağlantı modülleri ve esnek bağlantı elemanlarından oluşur.

Akım alma çıkış kutuları: Busbar sistemleri üzerinden Busbar akım gruplarına göre 25A den 630’e kadar Plug-in (enerji altında iken çıkış alabilme) yöntemi ile ve 160-1250A arası bolt-on (enerjiyi keserek ek noktasından çıkış alabilme) yöntemi ile çıkış alınabilir. Çıkış kutuları içerisine SYK sigortalı yük kesici, anahtarlı otomatik sigortalı (MCB) otomat ya da kompakt şalter monte edilerek beslenilen yükün koruması sağlanmış olunur.

Koruma sınıfı: Busbar sistemleri standart olarak IP 55 koruma sınıfına sahiptir. 

Busbar Akım Grupları

KX grubu kompakt busbar sistemleri: 400A-6300A arası akım kademelerinde Al veya Cu iletkenli KX grubu busbar sistemleri VDE Almanya laboratuvarlarında test edilerek “830°C yangın altında çalışma 3 saat süre ile” işlevini sürdürme sertifikasına sahiptir.

E-LINE KX – Busbar Sistemleri

KB grubu kompakt busbar sistemleri: 800A-6300A arası akım kademelerinde Al veya Cu iletkenli.

 E-LINE KB- Busbar Sistemleri

KO orta grup busbar sistemleri: 160A-800A arası akım kademelerinde Al veya Cu iletkenli.

E-LINE KO-Busbar Sistemleri

MK mini Plug-in busbar sistemleri: 100A-225A Arası akım kademelerinde Al veya Cu iletkenli.

E-LINE MK- Busbar Sistemleri

KAP Plug-in busbar sistemleri: 40A- 63A arası akım kademelerinde Cu iletkenli.

E-LINE KAP-Busbar Sistemleri

KAM aydınlatma busbar sistemleri: 25A-32A arası akım kademelerinde Cu iletkenli.

E-LINE KAM - Busbar Sistemleri

DL Busbar Sistemleri aydınlatma busbar sistemleri: 2X25A-2X32A-2X40A arası akım kademelerinde Cu iletkenli.

 DL Busbar Sistemleri

Busbar Kullanım Alanları

¬ Endüstriyel tesislerde

¬ Otomotiv fabrikaları ve sanayi tesislerinde busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Generatör ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan üretim alanındaki ekipmanları beslemede,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

Ana busbar hattından tali alt busbarlar ile proses makinalarının beslenmesinde,

Üretim ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

¬ Tekstil fabrikaları ve konfeksiyon atölyelerinde busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan üretim alanındaki tekstil makinalarını beslemede,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

Konfeksiyon makinalarının kuvvet ve aydınlatma enerjisinin dağıtımında,

Üretim ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

¬ Demir çelik ve cam fabrikalarında busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Trafodan fırın ya da ocakların beslenmesinde,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

Ana Busbar hattından tali alt busbarlar ile proses makinalarının beslenmesinde,

Üretim ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

Binalarda Busbar Kullanımı

Gökdelenler ve ofis-residence binalarında;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Generatör ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan yatay ve dikey şaft hatları ile kat panolarının beslenmesinde,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

Katlarda yükseltilmiş döşeme altı kat dağıtım busbarı olarak,

Kapalı otopark ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

Otellerde ve hastanelerde busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Generatör ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan yatay ve dikey şaft hatları ile kat panolarının beslenmesinde,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

¬ Katlarda yükseltilmiş döşeme altı kat dağıtım busbarı olarak,

Kapalı otopark ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

¬ Alışveriş merkezleri ve hipermarketlerde busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Generatör ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan yatay ve dikey şaft hatları ile kat panolarının beslenmesinde,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

¬ Katlarda yatay dağıtım hatları ile mağazalara enerji dağıtımında busbar kullanımı,

Hipermarketlerde reyon kuvvet beslemelerinde,

Kapalı otopark ve hipermarket alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

¬ Kapalı otopark ve depo alanlarında;

Aydınlatma dağıtım busbarları ile aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

¬ Askeri tesisler, hangarlar ve hava alanlarında busbar kullanımı;

Trafo ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Generatör ile ana dağıtım panosu arası besleme hattı olarak,

Ana panodan tali dağıtım panolarını beslemede,

Katlarda yükseltilmiş döşeme altı kat dağıtım busbarı olarak,

Kapalı otopark ve depo alanlarında aydınlatma armatürlerine enerji dağıtımında.

 Kaynak: www.eae.com.tr