Sır gibi saklanan Sayıştay raporlarının ayrıntıları ortaya çıkmaya başladı. Zaman’ın ulaştığı Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) Raporu’nun ayrıntılarında önemli bilgilere yer veriliyor.

BOTAŞ’ı inceleyen Sayıştay, İran’a parası ödenip de alınamayan (Taxe or pay) doğalgazın mutlaka 2014 yıl sonuna kadar alınmasına vurgu yaptı. Sayıştay, ayrıca önemli bir uyarıda bulundu: Doğalgaz alınarak mahsup edilmemesi durumunda zarar kaydedilmesi gerekmektedir ki, bu da ülke açısından önemli tutarda kaynak kaybına neden olacaktır. BOTAŞ’ın alacaklarının ekonomiye kazandırılması gerektiğine dikkat çeken Sayıştay, doğalgaza yoğunlaşan kamu şirketinin birinci görevinin petrol olduğunu, bu nedenle de Genel Müdürlük’te Petrol Dairesi kurulmasını önerdi.

BOTAŞ, 2008’de iç pazara sattığı doğalgaza yaptığı yüksek zam (yaklaşık yüzde 80) sonrası tüketim hızla düştü. Bu durum doğalgaz  ithal edilen İran, Rusya ve Azerbaycan’dan anlaşmalarda yazan asgari alım miktarı gazın alınamamasına neden oldu. Doğalgaz kontratı yapılan ülkeler, gazın üretim sürecindeki zorluğu gerekçe göstererek anlaşmalara ‘al ya da öde’ olarak bilinen (take or pay) şartı koyuyor. Asgari alım gazı, İran için geri alım süresi 5 yıl iken Rusya batı hattı (ilave) anlaşmasında 5, Azerbaycan için de 4 yıl ile kısıtlı. Rusya Mavi Akım anlaşmasında ise ‘al ya da öde’ gazı kontrat süresince uygulanıyor.

    BOTAŞ, İran’a ‘al ya da öde’ gazı kapsamında parasını ödediği gazın bir miktarını aldı. Şirket, gazın tamamını anlaşmada yazan süre içerisinde geri almak için çalışıyor. Sayıştay’ın BOTAŞ’a yönelik 2012-2013 incelemesinde konu ayrıntılı bir şekilde masaya yatırıldı. Buna göre, doğalgaz sözleşmelerinde yer alan ‘al ya da öde’ hükmü çerçevesinde İran, Rusya ve Azerbaycan’a asgari alım tutarının altında alınan doğalgaz için ödenen para 2011 dönem sonunda 1,9 milyar ABD Doları karşılığı 3 milyar TL. Rakam, 2012 sonu itibarıyla 1 milyar ABD Doları  karşılığı 1,6 milyar TL’ye düştü. Sayıştay’a göre Ocak 2013 itibarıyla, İran’a 2009 yılında ödenen 734 milyon TL tutarı ödemenin 149 milyonluk dolarlık kısmı ile Rusya’ya yapılan 585 milyon TL ödemenin karşılığı gazın tamamı alındı. Sayıştay, İran’a 2009’da ödemesi yapılan doğalgazın 2014 yılı sonuna kadar asgari alım miktarının üzerinde alım yapılarak mahsup edilmesine dikkat çekti.

KAYNAK: Zaman Gazetesi